Ankilozan Spondilit Nedir?

Kısaca: Ankilozan spondilit (AS), omurgayı ve kalça kemiğiyle omurga arasındaki sakroiliyak eklemleri öncelikle tutan, uzun süreli iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. Çoğu kişide 20-30 yaşlarında, dinlenmekle artıp hareketle azalan bel ağrısı ve sabah tutukluğuyla başlar. Tanı ve izlem romatoloji hekimi tarafından yürütülür; tedavinin temelini ilaçlar, düzenli egzersiz ve fizyoterapi oluşturur. Bu yazıda belirtileri, tanı sürecini, güncel tedavi önerilerini ve destekleyici yaklaşımların yerini sade bir dille anlatıyoruz.

Son güncelleme: 11 Kasım 2026

İçindekiler

• Ankilozan spondilit nedir?
• Aksiyal spondiloartrit ile ilişkisi
• Kimlerde görülür?
• Belirtileri
• Fonksiyonel ve rejeneratif tıp bakış açısıyla ankilozan spondilit
• Ne zaman hekime başvurulmalı?
• Tanı nasıl konur?
• Standart tedavi yaklaşımı
• Destekleyici uygulamalar ve Sağlık Bakanlığı çerçevesi
• Günlük yaşam için öneriler
• İzmit, Kocaeli'de bilgilendirme
• Sık Sorulan Sorular
• Kaynaklar

Ankilozan spondilit nedir?

Ankilozan spondilit, bağışıklık sisteminin omurga çevresindeki yapılara yönelik süregelen bir iltihap oluşturduğu hastalıktır. Halk arasında "iltihaplı kamburluk" olarak da anılır. İltihap en çok sakroiliyak eklemlerde ve omurlarda görülür. Zamanla bazı kişilerde omurlar arasında kemikleşme gelişebilir; bu, röntgende "bambu omurga" olarak tarif edilen görünüme ve omurga esnekliğinin azalmasına yol açabilir. Kaburga eklemleri etkilendiğinde göğüs kafesinin genişlemesi kısıtlanabilir.

Hastalığın seyri kişiden kişiye çok değişir. Bazı kişilerde yıllarca hafif seyrederken bazılarında daha belirgin hareket kısıtlılığı oluşabilir. Bu nedenle erken tanı ve düzenli izlem önemlidir.

Aksiyal spondiloartrit ile ilişkisi

Hekimler bugün ankilozan spondiliti "aksiyal spondiloartrit" (axSpA) adı verilen daha geniş bir hastalık grubunun parçası olarak ele alır. Bu grup iki biçimden oluşur:

• Radyografik olmayan axSpA: Belirtiler vardır, ancak sakroiliyak eklemdeki hasar röntgende henüz belirgin değildir; MR'da iltihap görülebilir.
• Radyografik axSpA (ankilozan spondilit): Sakroiliyak eklemdeki değişiklikler röntgende de izlenir.

Röntgende belirgin sakroiliit gelişmesi yıllar alabildiği için, yalnızca röntgene dayanan değerlendirme tanıyı geciktirebilir. Günümüzde MR'ın erken dönemde iltihabı gösterebilmesi bu açıdan büyük önem taşır.

Kimlerde görülür?

• Hastalık tipik olarak yaşamın üçüncü on yılında, yani 20'li yaşlarda başlar.
• Radyografik biçim erkeklerde kadınlara göre yaklaşık iki kat sık görülür; radyografik olmayan biçimde cinsiyet dağılımı hemen hemen eşittir.
• Kalıtımın payı yüksektir; HLA-B27 geni en güçlü genetik ilişkiye sahiptir. Ancak HLA-B27 taşıyan herkes hastalanmaz, hastalığı olan her kişide de bu gen bulunmayabilir.
• Hastalığın görülme sıklığının toplumda yaklaşık %0,5 olduğu tahmin edilmektedir.

Belirtileri

İnflamatuvar bel ağrısı

AS'nin en sık ilk belirtisi, mekanik bel ağrısından farklı özellikler taşıyan inflamatuvar bel ağrısıdır:

• Genellikle 40 yaşından önce ve yavaş yavaş başlar.
• Dinlenmekle, özellikle uzun süre hareketsiz kalmakla artar; egzersiz ve hareketle azalır.
• Gece, özellikle sabaha karşı kişiyi uyandırabilir.
• Sabahları omurgada ve belde tutukluk hissi bırakır.
• Kalçalarda, bazen sağ ve sol tarafta dönüşümlü olarak hissedilebilir.
• Üç aydan uzun sürer.

Omurga dışındaki belirtiler

• Topuk ve tendon yapışma yerlerinde ağrı (entezit); sabah ilk adımlarda topuk ağrısı yaygındır.
• Eklem ağrısı veya şişlik: Kalça, omuz, diz gibi büyük eklemler etkilenebilir.
• Göz iltihabı (üveit): Gözde kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet ve bulanık görme ile kendini gösterebilir.
• Eşlik eden hastalıklar: İltihaplı bağırsak hastalıkları ve sedef hastalığı bu grupla birlikte görülebilir.

Fonksiyonel ve rejeneratif tıp bakış açısıyla ankilozan spondilit

Ankilozan spondilit, omurga ve eklemlerin yanında göz, bağırsak ve deri gibi farklı sistemleri de etkileyebilen bir hastalıktır. Fonksiyonel tıp bakış açısı, romatoloji hekiminin planladığı tedaviyi temel alarak kişinin bütününü izlemeyi vurgular:

• Eşlik eden durumlar: Göz iltihabı (üveit), iltihabi bağırsak hastalığı ve sedef hastalığı belirtilerinin takibi
• Sigara: Hastalık aktivitesi ve omurga hasarıyla ilişkilendirildiği için bırakılması önerilir
• Uyku ve yorgunluk: Gece ağrısı ve yorgunluğun birlikte değerlendirilmesi
• Kalp-damar sağlığı ve kemik sağlığı: Kan basıncı, kan yağları ve kemik erimesi açısından izlem
• Ruh hali: Kronik hastalığın yarattığı stres ve kaygı için destek

Rejeneratif tıp açısından ankilozan spondilitte hareketliliği korumanın temel yolu düzenli egzersiz ve fizyoterapidir; esneklik, duruş ve nefes egzersizleri omurganın işlevini korumaya yardımcı olur. Hastalığın kendisinin tedavisi romatoloji hekiminin planladığı ilaçlarla yapılır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime, mümkünse romatoloji kliniğine başvurmanız yerinde olur:

• Üç ayı aşan, dinlenmekle artan ve hareketle azalan bel ağrısı
• Sabah tutukluğu veya gece uykudan uyandıran sırt ve kalça ağrısı
• Bel fıtığı tanısı almanıza rağmen şikâyetlerinin beklenen şekilde düzelmemesi
• Göğüs kafesinde hareket kısıtlılığı veya derin nefes almada zorlanma

Gözde ani kızarıklık, ağrı veya görme bulanıklığı varsa vakit kaybetmeden bir göz hekimine veya acil servise başvurun; bu belirtiler AS ile ilişkili göz iltihabının işareti olabilir.

Bel ağrısının diğer nedenlerini öğrenmek için Bel Ağrısı Neden Olur? ve Bel Kayması (Spondilolistezis) yazılarına da göz atabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

Tanı bir test sonucuna dayanmaz; öykü, muayene, laboratuvar ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.

• Hasta öyküsü ve muayene: Ağrının niteliği, başlangıç yaşı, aile öyküsü ve omurga hareketlerinin ölçümü.
• Kan testleri: CRP ve sedimantasyon iltihabın düzeyi hakkında fikir verir; normal çıkmaları tanıyı dışlamaz. HLA-B27 yardımcı bir testtir; pozitif çıkması hastalık anlamına gelmez, negatif çıkması da hastalığı dışlamaz.
• Görüntüleme: Sakroiliyak eklemlerin direkt grafisi ve erken iltihabı gösterebilen MR. MR, erken dönem tanıda en önemli görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Türkiye'de tanı gecikmesi

Beş romatoloji kliniğinde izlenen 393 AS hastasını inceleyen Türkiye kaynaklı bir çalışmada ortalama tanı gecikmesi 8,1 yıl bulunmuştur. Hastaların yaklaşık üçte birine başlangıçta bel fıtığı tanısı konmuş, bu grupta gecikme ortalama 9,1 yıla çıkmıştır; ilk olarak romatoloji hekimine başvuranlarda ise gecikme 2,9 yıl olmuştur (Gerdan ve ark., 2012). Bu veriler, uzayan inflamatuvar bel ağrısında romatolojik değerlendirmenin neden önemli olduğunu göstermektedir.

Standart tedavi yaklaşımı

Ankilozan spondilit kronik bir hastalıktır; tedavinin hedefi hastalık aktivitesini kontrol altına almak, ağrıyı ve tutukluğu azaltmak, işlevi ve omurga hareketliliğini korumaktır. ASAS-EULAR 2022 önerileri (5 genel ilke ve 15 öneri) tedaviyi ilaç dışı ve ilaçlı yöntemlerin birlikte kullanımı üzerine kurar. Başlıca noktalar şunlardır:

• İlaç dışı yaklaşım: Hastanın hastalık hakkında bilgilendirilmesi, düzenli egzersiz ve bireye uygun fizyoterapi.
• NSAİİ ilaçlar: İlaçla tedavide ilk tercih edilen grup olarak önerilir.
• Ağrı kesiciler: Önerilerde ayrıca ele alınır; kalan ağrıda hekim değerlendirmesiyle düşünülebilir.
• Kortizon ve klasik hastalık düzenleyici ilaçlar: Yalnızca omurga tutulumu olan hastalarda uzun süreli kullanımları önerilmez.
• Biyolojik ve hedefe yönelik ilaçlar: Hastalık aktivitesi yüksek kalan, en az iki NSAİİ'yi denemiş ve belirli laboratuvar ya da görüntüleme bulguları taşıyan hastalarda TNF veya IL-17 baskılayıcılar ile JAK inhibitörleri gündeme gelir. Karar romatoloji hekimine aittir.
• Göz, bağırsak ve deri tutulumu: Tekrarlayan üveit veya iltihaplı bağırsak hastalığında TNF'ye karşı monoklonal antikorlar, belirgin sedef hastalığında IL-17 baskılayıcılar tercih edilir.
• Sürekli iyilik halinde: Biyolojik ilacın bırakılması yerine dozun azaltılması düşünülebilir.

Ağrı ve hareket kısıtlılığı olan kişiler için genel bilgi sayfamız olan Ağrı Tedavileri bölümüne ve romatizmal hastalıkları ele aldığımız Romatizmalar yazılarına bakabilirsiniz.

Destekleyici uygulamalar ve Sağlık Bakanlığı çerçevesi

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamaları, Sağlık Bakanlığı'nın 28.04.2026 tarihli Yönetmeliği ve yayımladığı uygulama kılavuzlarına göre yapılır. Kılavuzlar bu uygulamaları tedaviyi destekleyici olarak tanımlar; uygulamalar hastalığı ortadan kaldırmaz ve standart tedavinin yerini almaz.

• Ozon ve tıbbi sülük: Kılavuzlarda ankilozan spondilit, Uygulama Ünitesi'nde yapılabilecek endikasyonlar arasında yer alır. Dr. Berat Fıçıcı'nın İzmit'teki muayenehanesi Uygulama Ünitesi yetkisiyle çalışmaktadır. Bu uygulamalar romatoloji hekiminin planladığı tedaviye ek, destekleyici olarak değerlendirilir. İlgili ayrıntılı bilgi için Ozon Tedavisi ve Tıbbi Sülük Tedavisi sayfalarına bakılabilir.
• Mezoterapi: Sağlık Bakanlığı kılavuzlarına göre bu endikasyonda mezoterapi yalnızca yetkili GETAT Uygulama Merkezlerinde, standart tedaviye ek olarak uygulanabilir.

Uygulama öncesinde yazılı bilgilendirme ve onam alınır, eşdeğer diğer tedavi seçenekleri anlatılır. 18 yaş altı, 74 yaş üstü, onkoloji hastaları ve kronik hastalığı akut atakta olan kişilerde uygulama öncesi ilgili uzman görüşü gerekir; kılavuzlarda yer alan kontrendikasyonlar da hekim tarafından değerlendirilir. Hiçbir destekleyici uygulama, romatoloji hekiminin önerdiği ilaç tedavisinin kendiliğinden bırakılması için bir gerekçe değildir.

Günlük yaşam için öneriler

• Hareketli kalın: Düzenli germe, omurga hareketliliği ve solunum egzersizleri ile yüzme gibi omurgayı yormayan aktiviteler hekim ve fizyoterapist önerisiyle planlanabilir.
• Duruşa dikkat edin: Uzun süre aynı pozisyonda kalmamaya, sert ve dengeli bir yatakta düz yatmaya özen gösterin.
• Sigarayı bırakın: Sigara hem genel sağlığı hem de akciğer kapasitesini olumsuz etkiler. Bağımlılık düzeyinizi öğrenmek için Sigara Bağımlılık Testi sayfasından yararlanabilirsiniz.
• Sıcak uygulama: Tutuk kaslarda sıcak duş veya ısıtıcı pedler rahatlama sağlayabilir; yeni gelişen şişlik ve kızarıklıkta soğuk uygulama düşünülebilir.
• Kontrollerinizi aksatmayın: Düzenli romatoloji kontrolü, ilaçların etkisinin ve hastalık aktivitesinin izlenmesi için gereklidir.
• Göz belirtilerini ihmal etmeyin: Gözde kızarıklık ve ağrı olursa hemen başvurun.

İzmit, Kocaeli'de bilgilendirme

Dr. Berat Fıçıcı, Kocaeli'de çalışan bir hekimdir; Sağlık Bakanlığı onaylı ozon, kupa (hacamat), proloterapi, mezoterapi ve sülük GETAT sertifikalarına sahiptir. Muayenehanedeki GETAT yetkisi Uygulama Ünitesi'dir. Ayrıntılar için özgeçmiş sayfasına bakabilirsiniz.

Adres: Körfez Mahallesi, Kocaeli Valiliği Yanı, Üzülmez İşhanı No:127 Kat: 3, D:3, 41040 İzmit/Kocaeli.

Sık Sorulan Sorular

Ankilozan spondilit bulaşıcı mıdır?

Hayır. Ankilozan spondilit bulaşıcı değildir. Genetik yatkınlık ve bağışıklık sistemi kaynaklı bir iltihaplı romatizmal hastalıktır.

Ankilozan spondilit ile aksiyal spondiloartrit aynı şey midir?

Ankilozan spondilit, aksiyal spondiloartritin röntgende sakroiliyak eklem değişikliklerinin görüldüğü radyografik biçimidir. Radyografik olmayan biçimde belirtiler aynıdır, ancak röntgen bulguları henüz belirgin değildir.

Hangi bölüm ankilozan spondilit ile ilgilenir?

Tanı ve ilaç tedavisinin planlanması romatoloji hekiminin görevidir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimleri egzersiz ve fizyoterapi programında, göz hekimleri üveit gelişirse tedavide rol alır.

Ankilozan spondilit tamamen geçer mi?

Ankilozan spondilit kronik bir hastalıktır. Güncel tedavilerin hedefi hastalık aktivitesini kontrol altında tutmak, ağrıyı azaltmak ve hareket kabiliyetini korumaktır. Düzenli izlem ve hekimin önerdiği tedaviye uyum belirleyicidir.

Bel fıtığı ile karıştırılır mı?

Evet, karıştırılabilir. Türkiye'deki bir çalışmada AS hastalarının yaklaşık üçte birine başlangıçta bel fıtığı tanısı konmuştur. Dinlenmekle artan, hareketle azalan ve üç aydan uzun süren bel ağrısı varsa romatolojik değerlendirme düşünülmelidir.

Ozon ve sülük uygulamaları ankilozan spondilitte standart tedavinin yerini alır mı?

Hayır. Sağlık Bakanlığı kılavuzları bu uygulamaları tedaviyi destekleyici olarak tanımlar; ilaç tedavisi ve egzersizin yerini almazlar. Uygulama öncesinde yazılı bilgilendirme ve onam alınır, eşdeğer diğer tedavi seçenekleri anlatılır.

Kaynaklar

1. Ramiro S, Nikiphorou E, Sepriano A, ve ark. ASAS-EULAR recommendations for the management of axial spondyloarthritis: 2022 update. Ann Rheum Dis. 2023;82(1):19-34. PMID: 36270658
2. Sieper J, Poddubnyy D. Axial spondyloarthritis. Lancet. 2017;390(10089):73-84. PMID: 28110981
3. Gerdan V, Akar S, Solmaz D, ve ark. Initial diagnosis of lumbar disc herniation is associated with a delay in diagnosis of ankylosing spondylitis. J Rheumatol. 2012;39(10):1996-1999. PMID: 22859360
4. T.C. Sağlık Bakanlığı. Ozon, Mezoterapi ve Sülük Uygulama Kılavuzları (2026).
5. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği. Resmî Gazete, 28.04.2026, Sayı: 33237.

Tıbbi içerik sorumlusu: Dr. Berat Fıçıcı. İletişim: randevu@drberat.com.tr. Son güncelleme: 11 Kasım 2026

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.